menu

Artikel Gedragen besluitvorming

Bouwen aan een diep onderling vertrouwen 

Tekst Evelien Nijeboer

Samen met een groepje ouders en (oud)vrijeschool leraren richtte initiatiefkundige Ingrid Busink vorig jaar De Hofakker op: een ongesubsidieerde, zelfstandige basisschool. Een van de pijlers is gemeenschapsvorming. Daarbij nemen ouders en leraren belangrijke beslissingen middels gedragen besluitvorming. ‘Langzaam ontstaat een cultuur waarin je de ander als mens steeds beter waarneemt,’ zegt Ingrid. ‘Het gaat er niet om of het allemaal meteen lukt, maar dat de kinderen zien dat je het probeert. Die houding nemen ze over.’ Een duik in een uitdagend proces.

‘Bij het bouwen aan een gemeenschap werk je gezamenlijk aan het vernieuwen van de sociale structuren,’ zegt Ingrid. ‘Het leren samenwerken vanuit vertrouwen in het proces zelf, in het toekomstige, dat is essentieel voor het leerklimaat van de kinderen. Want daaruit spreekt ook het vertrouwen in hún ontwikkelingsproces, in hún toekomst!’

Hoe de volwassenen zich op de basisschool tot elkaar verhouden heeft een diepe invloed op kinderen, weet Ingrid. ‘Kinderen nemen feilloos waar hoe die verhoudingen liggen, en ze vormen zich ernaar. Ze zitten dan in hun tweede zevenjaarsfase. Dan verzelfstandigt hun ether- of proceslichaam zich – waarin je gewoonten gevormd worden. De ouders en de leraren op school zijn het voorbeeld waarnaar de kinderen dit ‘lichaam’ ontwikkelen. Dus als we een toekomst willen waarin mensen anders met elkaar omgaan, dan moeten we daar al op de basisschool mee beginnen.’

Sociale driegeleding

Het sociale landschap waarin een kind opgroeit, wordt voor een groot deel gevormd door de school. Daarin is de leraar het voorbeeld van een autonome volwassene. Voor Steiner was vrijheid van onderwijs dan ook een voorwaarde voor maatschappelijke vernieuwing. Dit is terug te vinden in zijn ‘sociale driegeleding’,gebaseerd op de idealen van de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en broederschap. Steiner ging ervan uit dat een autonoom individu die innerlijke idealen terug wil zien in de sociale omgeving. Ingrid: ‘Niet alleen vrijheid van onderwijs, maar ook de sociale gelijkheid tussen ouders en leraren is dus belangrijk. Idealiter biedt een school dan ruimte voor mondige ouders, en de ouders erkennen op hun beurt de capaciteiten van de leraar. ’In de sfeer van de materiële behoeften zou een school moeten ontvangen wat nodig is, zonder dat daarbij allerlei eisen en voorwaarden aan het onderwijs worden gesteld.

Het prijskaartje van subsidie

De meeste vrijescholen hebben Steiners diepgaande sociale organisatieprincipes echter verlaten, omwille van staatsubsidie. Daar hangt soms een prijskaartje aan. Ingrid: ‘De vrijeschool van mijn tweede kind kreeg het predicaat ‘zwak’. Maar de vraag of wij als schoolgemeenschap het eigenlijk wel eens waren met de criteria waarop we beoordeeld werden, kon niet eens worden gesteld – ouders namen klakkeloos aan dat de staatscriteria goed en juist zijn. Op de vrijeschool van mijn oudste hoorden we van de ene op de andere dag dat deze werd opgeheven. Dat proces vond ik een vrijeschool onwaardig. Ook bestond er een autoriteitsprobleem – de kinderen namen heel goed waar dat er twee autoriteiten werkzaam waren in de school: de directrice die alle eisen van buitenaf vertegenwoordigde en de juf. De juf werd telkens van haar eigen spoor getrokken door de aanpak vanuit de schoolleiding. Die kinderen gingen daardoor op hun eigen autoriteit koersen – maar dat kunnen ze nog niet met 12 jaar, dus dat werd dan een ‘moeilijke klas’. Het team dat volledig uit vrouwen bestond was vooral bezig vooral de jongens onder controle te houden. De kinderen voelden zich ‘fout’ en er was nauwelijks contact tussen de jongens en de meisjes. En iedereen vroeg zich af hoe dat toch kwam!’ Ingrid kon het gesprek hierover niet op gang krijgen en besloot dat ze voor haar jongste kind iets anders wilde. Mede daaruit is de Hofakker ontstaan.

Gemeenschapsvorming

De Hofakker heeft vierverschillende pijlers: het werken met de natuur, werken aan gemeenschapsvorming, kleinschaligheid en alternatieve financiering. ‘Het uitgangspunt in de samenwerking is dat elk mens een stem, een beslissingsbevoegdheid heeft, maar ook geneigd is om die te schikken in een hoger belang,’ zegt Ingrid. ‘We streven naar zoveel mogelijk inbreng van alle betrokkenen. Maar we willen ook effectief plannen ontwikkelen. Waar het om gaat is: hoe krijg je besluiten waarvoor echt draag vlak is in de gemeenschap? Mensen denken dat het ondoenlijk is om iedereen te laten meepraten, maar het lukt prima als je weet in welke fases zo’n besluitvormingsproces verloopt. In elke fase voer je namelijk een ander gesprek. Hardop nadenken is iets heel anders dan concrete plannen bespreken. Toen de groep van betrokken ouders groeide, konden we uit ons midden besluitgroepen kiezen voor verschillende vraagstukken. Zij kregen op grond van hun capaciteiten besluitbevoegdheid overgedragen – en namen de taak op zich om plannen en besluiten te maken waar draagvlak voor is. De stress over wie welke invloed heeft' en ‘of het wel goed komt’ is daardoor al grotendeels weg. Vervolgens vormde de besluitgroep zich een beeld van vragen als: hoe denken we erover, wat zijn de mogelijkheden, wat speelt hier, enzovoort. Een scala aan concrete plannen werd vanuit dat beeld voorgelegd aan de gemeenschap. Waar gaan de voorkeuren naar uit? Daar is ware democratie en mondigheid, daar spreekt ieder zich uit. Daarvan leer je ontzettend veel, zowel over het vraagstuk als over elkaar. In zo’n gesprek over alternatieven kozen we bijvoorbeeld voor het begrip ‘zelfstandige’ school, in plaats van vrijeschool of staatsvrije school. Voor de besluitgroep PR was het gesprek hierover best lastig, omdat die natuurlijk zelf al eigen ideeën had ontwikkeld. Uiteindelijk had niemand bezwaar tegen het alternatief ‘zelfstandig’ en dus kon dát met draagvlak worden gekozen voor de presentatie naar buiten. Zo ontstaan oplossingen die zondermeer uitvoerbaar zijn en waar echt draagvlak voor is. Zo’n proces kost wat tijd, maar is verrassend effectief. Of het nu gaat om eenvoudige webteksten, nieuwe huisvesting, de klassengrootte of de begroting voor het nieuwe schooljaar.’

Haken en ogen

De wetmatigheden van zo’n proces zijn eigenlijk vrij eenvoudig, maar in de praktijk is het wel zoeken. Ingrid: ‘Bij elke beslissing moet je opnieuw kijken welk draagvlak nodig is. Wie is betrokken en wie niet, en op welke manier? Kan ik dit gewoon zo beslissen, of moet ik een proces inrichten? Het werkt, maar niet vanzelf. Iedereen heeft zijn eigen beperkte visie op de werkelijkheid. Vaak denken mensen dat dat de hele werkelijkheid is, en stulpen hun visie uit over het geheel. Niet iedereen is gewend om ook vanuit het belang van het geheel te denken. Pas als de wil tot gemeenschapsvorming er is, kun je die verschillen gaan overbruggen door uitwisseling en gesprek. Dat is soms echt wennen, wakker worden. Langzaam ontstaat een cultuur waarin we steeds de ander meenemen in besluitvormingsprocessen. Je gaat beter waarnemen wat er eigenlijk gaande is in en tussen mensen. Dat waarnemen zélf helpt al om vraagstukken ten goede te keren. Moeilijkheden moet je soms uithouden: veranderen kost gewoon tijd. Als je de reguliere sociale structuren wegdoet, betekent dat niet dat er geen problemen meer zijn. Dan ga je zien dat die problemen in jou en in mij zitten, of tussen ons in. Dat we vol zitten met oude, onbewuste denkbeelden – of een beperkt beeld hebben van elkaar. Het gaat erom dat je gaat waarnemen wie die ander individueel, als mens, nu eigenlijk is. Door gedragen besluitvorming ontwikkel je in jezelf de instrumenten daartoe. Je leert omgaan met je eigen en andermans weerstanden Zo krijg je oog voor het geheel, voor vernieuwing, voor wat nodig is voor de school en de kinderen. Los daarvan vinden wij gewoon dat de overheid niet met allerlei wet- en regelgeving sturend aanwezig hoeft te zijn in onze school.

Scholingsweg

Kort voor de start van de Hofakker besteedden ouders, bestuurders en leerkrachten samen vijf zaterdagen aan een scholingstraject. Ondermeer vanuit de vraag: ‘Wat betekent antroposofie in jouw leven?’ Ook de andere grondslagen en pijlers van de school werden onderzocht. Ouders ervoeren dit traject als heel waardevol. ‘Het is ongelooflijk wat we hebben bereikt aan intimiteit, waar je normaal gesproken een vreselijk lange tijd voor nodig hebt. Het is noodzakelijk voor het draagvlak van de school.’ Andere ouders zeiden: ‘Door dit traject kan ik meer hebben van mensen.’ Of ‘Het contact wordt uit de oppervlakte gehaald’ en ‘Ik ging de kwaliteiten van anderen zien…’ Op de gemeenschapsdagen wordt die verbinding regelmatig opgepakt en verzorgd. Ingrid: ‘Het gaat erom dat je je tot elkaar bekent als lerende mensen. Je bouwt aan een diep onderling vertrouwen. Als volwassenen werkelijk bereid zijn om van elkaar te leren, geven ze het goede voorbeeld. Het gaat er niet om of het allemaal meteen lukt, maar dat de kinderen zien dat je het probeert – die houding nemen ze dan over.’

Ingrid Busink faciliteert scholen en ‘staatsvrije vrijescholen’ met onderlinge samenwerking. www.bouwenmetmensen.nl | www.dehofakker.nl

Geplaatst in Seizoener, 2015

‘Kinderen nemen feilloos de sociale verhoudingen waar, en vormen zich ernaar’

‘Je ziet hoe het besluit zichzelf vormgeeft, vanuit de wil van de gemeenschap’

‘Uitgangspunt is dat elk mens een stem, een beslissingsbevoegdheid heeft’

‘Pas als de wil tot gemeenschapsvorming er is, kun je verschillen gaan overbruggen’

‘Vaak stulpen mensen hun eigen visie uit over het geheel’

‘Je bouwt aan een diep onderling vertrouwen’

© De Grondsteen 2022

Grondsteen nieuws

Coaches gezocht

Ben jij coach of wil je dat worden en kijk je met belangstelling naar wat wij voor De Ondernemende School aan het ontwikkelen zijn? Wil jij je verder oriënteren op onze werkwijze en onderzoeken of je ons team van de Ondernemende School wil versterken als gemeenschapscoach? Dan is er nu de mogelijkheid om in te stappen.

Dit zijn de twee instap-mogelijkheden. Beide starten in januari:

Sociaal Biografiepracticum 'Ik en de wereld, de wereld en ik'
Oriëntatie/instapavond 10 januari
Informatie en aanmelden via ingridbusink@degrondsteen.nl

Lees hier meer!

Cursus 'Gedragen Besluitvorming'
Oriëntatieavond 13 december, Utrecht.
Informatie en aanmelden via ingridbusink@degrondsteen.nl

Lees hier meer!

Voor een orienterend gesprek kan je altijd contact met ons opnemen! Ingrid beantwoord al je vragen en gaat graag met je in gesprek.


Deelnemers ingestapt!

Op 9 oktober zijn de eerste deelnemers en aspirantdeelnemers in gestapt in de Grondsteen! In totaal zijn we nu met 9 (asprirant)deelnemers en enkele belangstellenden. Wil je ook meedoen in onze gemeenschap? Meld je dan aan als belangstellende via


Statuten Stichting de Grondsteen

29 september 2021: het tekenen van de statuten van de Grondsteen! We hebben nu dus ook een formele jas waarmee we de wereld in kunnen. Van links naar rechts: Ad Dokman, penningmeester, Janneke Sauer, secretaris, en Ingrid Busink, voorzitter.


Ontwikkeling van de gemeenschap met ouders voor VLC Auryn!

In september startte onze gemeenschapscoach met de begeleiding van het Vrije Leerkrachten College Auryn. http://www.vlc-auryn.nl. Zij zijn het eerste vrij leerkrachtencollege dat zelf een school gaat starten. Inmiddels heeft zich een heel aantal ouders aangesloten bij het initiatief. Zij komen bijeen op informatieavonden onder begeleiding van onze gemeenschapscoach. Het begin van de gemeenschap is er, nog voordat de school er is. Dat is de manier waarop wij initiateven helpen ontwikkelen, van onderop. Janneke Sauer is de gemeenschapscoach die met het college de start van de school (naar verwachting in 2023) in Zutphen voorbereidt en helpt de school te ontwikkelen tot een pilot van de Ondernemende School: een school waar gemeenschapsvorming essentieel is! http://www.deondernemendeschool.nl


Ubuntuplein

De bestuurskring als platform voor initiatieven van bewoners

Het nieuwe bestuur van het Ubuntuplein is vastbesloten om een nieuwe sociale cultuur te ontwikkelen met de gemeenschap. Als bestuur gaan zij daarin voorop. Zoals de voorzitter het verwoordt: de bestuurskring wordt een platform voor initiatieven van bewoners. Hier ontwikkelt zich dus een heel andere wijze van besturen, mede dankzij het werken met gedragen besluitvorming, dat ruimte biedt voor de initiatieven. Ingrid Busink begeleidt als gemeenschapscoach de gemeenschapsvorming van het Ubuntuplein en de bestuurskring en volgt en begeleidt met interesse de ontwikkeling van dit platform voor initiatieven.


Woningbouwcorporatie Habion enthousiast over de plannen voor de zorg en hulp voor elkaar op het Ubuntuplein

Woningbouwcorporatie Habion is eigenaar van de huurwoningen op het Ubuntuplein en geïnteresseerd in de ontwikkeling van de gemeenschap op het Ubuntuplein. Habion heeft veel ervaring met wonen en zorg en is erg enthousiast over wat zich op dat gebied geheel nieuw ontwikkelt op het Ubuntuplein. In een zorgvuldig proces met gedragen besluitvorming, ontwikkelt de gemeenschap plannen voor de zorg en hulp voor elkaar. Er is draagvlak om daadwerkelijk met een 'zorgcoördinatiegroep' te gaan werken, met o.a. daarin de volgende aanpak:

'Deze coördinatiegroep wordt gekozen door de gemeenschap, zoals een besluitgroep, op basis van capaciteiten. En met duidelijke afspraken over wat ze gewoon zelf kunnen beslissen en doen, en waar draagvlak voor gezocht moet worden. Je meldt je hulpvraag of een niet-pluis waarneming aan deze groep, en deze gaat de hulp organiseren. '

'De hulpgroep verzorgt ook het contact naar de professionele zorg. Ze evalueert de hulpvraag om er gezamenlijk van te leren. De hulpgroep kan een lijst aanleggen van hulpmogelijkheden en workshops en lezingen organiseren, bijvoorbeeld over de Ubuntu-gedachte. Ze kan begeleiding geven aan de professionele zorg. Ze kan daar al van te voren contact mee opnemen, een keer een workshop Ubuntu in de zorg voor organiseren, voorlichting geven. ''

De Grondsteen zal een beschrijving gaan maken van het hele proces en de uitkomst van deze nieuw ontwikkelde vorm van zorg en hulp voor elkaar, zodat ook anderen er van kunnen leren.